Leon was in Groningen zeer actief in de Zionistenbond in het noorden van het land. Hij sprak regelmatig op bijeenkomsten en was voorzitter van de landdag in 1938. In 1933 zette hij zich in voor een boycot van Duitse goederen.

Uitsnede foto Philip, bron: Joodsmonument https://www.joodsmonument.nl/nl/page/676473/carolus-en-eva-van-der-lijn-cohen-toen-de-zoons-leon-en-emanuel-manu

Foto links: struikelstenen in Haren (https://nl.wikipedia.org/wiki/Bestand:Stolpersteine_Haren_Poorthofsweg_26.JPG)

Leon van der Lijn

Leon van der Lijn werd geboren in Amsterdam op 13 januari 1906 als oudste zoon van Carolus van der Lijn (Antwerpen, 19 april 1878 – Sobibor, 2 juli 1943) en Eva Cohen (Amsterdam, 8 januari 1880 – Sobibor, 2 juli 1943). Leon had een jongere broer, Emanuel (Amsterdam, 20 juni 1911), ook Manu genoemd.

Carolus en Eva van der Lijn – Cohen met Leon en Manu
(bron: https://www.joodsmonument.nl/nl/page/676473/carolus-en-eva-van-der-lijn-cohen-toen-de-zoons-leon-en-emanuel-manu)

In het militair archief staat dat Leon 6 jaar lagere school had doorlopen en 2 jaar van de 3-jarige HBS. Ook lezen we dat hij ten tijde van de keuring, in 1925, kantoorbediende bij de hypotheekbank was en daar alle voorkomende werkzaamheden deed. Hij werd voorgoed ongeschikt verklaard voor de militaire dienst, in verband met een medische kwestie, 242, wat wijst op schildklierproblemen. Uit krantenberichten leren we dat Leon actief was in de Joodse Jeugdfederatie, rond 1930 was hij zelfs landelijk voorzitter.

Op 27 maart 1933 trouwde Leon in Groningen met Line Charlotte Leonie Lorjé. Zij was geboren in Utrecht op 28 april 1911 als dochter van Leonardus (Leo) Lorjé (Rotterdam, 12 oktober 1882 – Haren, 5 juni 1957) en Elizabeth (Bets) Morpurgo (Amsterdam, 9 januari 1888 - ?). Line had een broer, Ralph Leonard (22 maart 1924 – 1983 Tunesië) en een zus Charlotte Engelina Henriette (1926-?). Lines vader leidde van 1913 tot 1921 in Utrecht samen met een zakenpartner het Rembrandt Theater. Toen dat werd overgenomen verhuisde het gezin naar Groningen, waar Leo in 1926 een papier- en kantoorboekhandel opzette in de Heerestraat.

Advertentie. "Nieuwsblad van het Noorden". Groningen, 23-07-1926, p. 8. Geraadpleegd op Delpher op 01-05-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010669402:mpeg21:p008

Bij het huwelijk van Leon en Line waren beide ouderparen aanwezig, en was Leons broer Emanuel getuige, evenals een achterneef van Line.

Handtekeningen op de huwelijkakte. (Groninger Archieven: https://www.allegroningers.nl/zoeken-op-naam/deeds/1f19d776-1d22-0315-426f-75c585256332)

Aanvankelijk werkte Leon in de kantoorboekhandel van zijn schoonvader en woonde het paar in de Heerestraat, op nummer 50 A. In 1935 verhuisden Leon en Line naar de J.A. Feithstraat 30. Inmiddels was hun eerste kind geboren, Elise.

Familiebericht. "Nieuw Israelietisch weekblad". Amsterdam, 15-03-1935, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 01-05-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010874562:mpeg21:p006

Op 24 augustus 1936 lieten Leon van der Lijn en Max Lichtenstädter hun firma van der Lijn & Co inschrijven bij de Kamer van Koophandel en Fabrieken in Groningen.

 NIEUWE INSCHRIJVINGEN.. "Nieuwsblad van het Noorden". Groningen, 29-08-1936, p. 22. Geraadpleegd op Delpher op 01-05-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010673278:mpeg21:p022

Deze nieuwe onderneming zou zich gaan bezighouden met de fabricage van bedrukte en onbedrukte formulieren voor boekhoud- en administratiemachines. Het waren kettingpapieren, eindeloos lange banen formulieren met één of meer duplicaten. Lichtenstädter had dat in Duitsland gedaan, maar toen het door de nazi’s voor Joden onmogelijk werd gemaakt om handel te drijven verkochten Max en zijn vader het bedrijf en kwamen ze naar Nederland. Max kende kantoorboekhandel Lorjé via zakenrelaties, en zodoende kende hij Leon ook. Lorjé leende zijn schoonzoon f. 10.000 om medefirmant te worden en stak er zelf ook nog eens f. 3000 in. Andere investeerders raakten geïnteresseerd en doordat een aantal bedrijven groot belang had bij goede formulieren, zoals IBM Nederland, PTT en Philips, groeide het bedrijf snel. Binnen drie jaar waren ze al zo groot dat het bedrijf naar een groter pand verhuisde, aan het Winschoterdiep.

Max Lichtenstädter en Leon van der Lijn (directie van Van der Lijn & Co; later Lijnco) Bron: boek “Lijnco, 1936-1986. Het 50-jarig bestaan van speciaaldrukkerij Linco B.V. te Groningen” door C.J. Japenga e.a.

Gezinnen Van der Lijn en Lichtenstädter met linksachter Line, Leon en daarvoor hun kinderen Elise en Carolus. (bron: Lijnco 1936-1986 van Japenga, C.J. en Terwisscha van Scheltinga. J.P.M.) 

Leon en Line verhuisden in 1940 naar de Kleine Pelsterstraat 38, en op 2 april 1941 gingen ze wonen in Haren, op het adres Poorthofsweg 26. Line werkte als verpleegkundige in een kinderziekenhuis in Groningen.

Op 28 april 1937 was hun zoon Carolus Leonard geboren.

Elise en Carolus met een nichtje in 1938 (bron: https://www.joodsmonument.nl/nl/page/136147/carolus-leonard-van-der-lijn)

Vanaf april 1941 woonde er een Duits meisje bij de van der Lijns in huis, Ruth Marion Weile. Zij was op 25 juni 1928 geboren in Magdeburg, in Duitsland. Haar ouders Sally Weile en Helene Loewenstein hadden Duitsland graag willen ontvluchten in 1938, maar Nederland en Engeland hadden toen al de grenzen voor Joden gesloten. Ruth vertrok met het kindertransport uit Duitsland, en bleef in Nederland omdat ze daar een oom en tante had wonen. Ze werd eerst opgevangen in een kindertehuis in Rijswijk en een tehuis in Scheveningen. Na een jaar kwam ze bij de van der Lijns als pleegdochter. Op 25 mei 1943 werd Ruth bij een razzia in Amsterdam opgepakt en naar Westerbork gebracht. Op 7 september 1943 werd zij gedeporteerd naar Auschwitz waar ze op 10 september 1943 werd vergast. Ze werd 15 jaar.

Ruth Marion Weile (bron:https://www.joodsmonument.nl/nl/page/136144/ruth-marion-weile)

 bbbbbbbbbbcccv Advertentie. "Het joodsche weekblad : uitgave van den Joodschen Raad voor Amsterdam". Amsterdam, 19-09-1941, p. 12. Geraadpleegd op Delpher op 01-05-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010318173:mpeg21:p012

Leon was zeer actief in de Zionistenbond in het noorden van het land. Hij sprak regelmatig op bijeenkomsten en was voorzitter van de landdag in 1938. In 1933 zette hij zich in voor een boycot van Duitse goederen.

 Advertentie. "Nieuwsblad van het Noorden". Groningen, 13-05-1933, p. 11. Geraadpleegd op Delpher op 02-05-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010674000:mpeg21:p011

Artikel. "Provinciale Drentsche en Asser courant". Assen, 12-07-1938, p. 17. Geraadpleegd op Delpher 02-05-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMDA03:000115711:mpeg21:a0017

Line van der Lijn was vanaf 1 juli 1942 medewerkster van de Joodse raad in Groningen. Haar werkzaamheden boden het gezin enige tijd bescherming tegen deportatie. In februari 1943 kwam daar abrupt een einde aan toen er in Eelde bij de arrestatie van enkele ondergedoken Joden een SD’er werd neergeschoten door een Joodse onderduiker. Kort daarna kwam de order dat alle in de omgeving nog aanwezige Joden, gesperrt of niet, direct naar Amsterdam moesten vertrekken. Door de laatste Joden in de hoofdstad te concentreren, was het gemakkelijker hen weg te voeren, kan de redenering geweest zijn.

De familie Van der Lijn vertrok op 19 februari 1943, 5 weken na de geboorte van hun derde kind Felicie, naar de Pres. Brandtstraat 3III in Amsterdam.

Mogelijk zette Line, die op haar Joodse Raadkaart wordt omschreven als een energieke vrouw, haar werk voor de Joodse raad voort in Amsterdam. Op 29 september 1943 werd het gezin Van der Lijn afgevoerd naar Westerbork. Ze bleven daar ruim vier maanden. Ook hier was het werk voor de Joodse Raad mogelijk de reden dat het gezin niet direct werd doorgevoerd naar een vernietigingskamp. Op 8 februari 1944 werd het gehele gezin Van der Lijn gedeporteerd naar Auschwitz. Bij aankomst op 11 februari wachtte de gaskamer. Hier stierven Line Charlotte Leonie van der Lijn-Lorjé, 32 jaar, Elise Eveline Leonie van der Lijn, 8 jaar, Carolus, 6 jaar en de kleine Felicie Leonie van der Lijn, nog maar 13 maanden oud. De sterfdatum van Leon wijkt af. Waarschijnlijk is hij ook bij aankomst vermoord of geselecteerd om te werken. Duidelijk is dat hij niet teruggekeerd is.

Ook Max Lichtenstädter, zijn vrouw en twee kinderen overleefden de oorlog niet. Zij kwamen om door ziekte en uitputting tijdens de deportatie van Bergen Belsen naar Theresienstadt in mei 1945.

De Duitsers hadden het bedrijf van der Lijn & Co in het begin van de oorlog geconfisqueerd en de productie van formulieren, die ze hard nodig hadden voor hun onderdrukkingsbureaucratie, voortgezet. Na de oorlog benoemde het militair gezag een nieuwe directeur, die in de jaren ’50 de zaak overnam van de erfgenamen van Leon van der Lijn en Max Lichtenstädter. Het bedrijf Lijnco bestaat nog steeds.

De vader van Leon, Carolus van der Lijn, die vertegenwoordiger was voor een chocolade- en suikerwerkfabriek, had een functie bij de Joodse Raad in Amsterdam, als kantinechef, en had daarom een sperre. Op 20 juni 1943 werden hij en zijn vrouw Eva echter opgepakt en naar Westerbork gebracht. Zij gingen met het transport van 29 juni 1943 naar Sobibor en werden daar bij aankomst op 2 juli 1943 meteen vergast. Carolus van de Lijn had 9 broers; zij werden allen door de nazi’s vermoord.

Leons broer Emanuel kwam om in Bergen Belsen, op 6 januari 1945. Zijn vrouw en twee kinderen overleefden de oorlog.

De ouders van Line overleefden de oorlog. Zij waren in 1940 naar Palestina gevlucht, en later doorgereisd naar Nederlands-Indië. Na de oorlog keerden zij terug naar Nederland.

Voor het huis aan de Poorthofsweg 26 in Haren zijn stolpersteine gelegd ter nagedachtenis aan het gezin Van der Lijn en Ruth Weile.

Voor haar boek Van kwaad tot onvoorstelbaar erger schreef Wil Legemaat over het gezin Van der Lijn en Ruth Weile. Informatie hieruit is gebruikt in dit portret.

https://nl.wikipedia.org/wiki/Bestand:Stolpersteine_Haren_Poorthofsweg_26.JPG