'Kleine meisjes waren we, spelend bij ons in de straat, zwaaiend naar elkaar, want we woonden tegenover elkaar.'

Foto links: Het stationsgebouw bij het voorrmalige vernietigingskamp Sobibor. (bron: collectie HcKW - https://collecties.kampwesterbork.nl/werk/https%3A%2F%2Fdata.kampwesterbork.nl%2Fwork%2FTH0000019442

Esther Kleerekoper

Esther Kleerekoper werd geboren in Amsterdam op 18 maart 1936. Zij was het enige kind van Joseph Kleerekoper (Amsterdam 25 mei 1902) en Anna Pezaro (Den Haag, 13 april 1904). Het gezin woonde in de Sint Willibrordusstraat 79 II, in de Pijp. Joseph Kleerekoper was fotograaf. Hij kwam uit een arm gezin met zeven kinderen, van wie één als baby overleed. (*1 voor broers en zus van Joseph Kleerekoper) Zijn vader, Jacob Kleerekoper (Amsterdam, 12 juli 1872 – Hilversum, maart 1929) was diamantslijper. Het gezin verhuisde vaak in Amsterdam - ze woonden in Amsterdam Centrum, in Noord, in Oost en in de Jordaan - en ze woonden ook een tijdje in Hilversum. In januari 1914 vertrok Jacob naar Borgerhout, bij Antwerpen, waar hij als diamantslijper ging werken. Het contact werd verbroken, en ze hoorden niets meer van hem. Moeder Eva Isaac (Sneek, 30 juli 1873) stond alleen voor de opvoeding van de kinderen, en hield met hulp van de Steun, en later met de inkomsten van haar zoons het gezin zo goed mogelijk draaiende. In 1917 overleed zusje Esther op 6 jarige leeftijd en waren er alleen nog jongens in het gezin.

Familiebericht. "Nieuw Israelietisch weekblad". Amsterdam, 07-09-1917, p. 7. Geraadpleegd op Delpher op 12-12-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010860522:mpeg21:p007

Vanaf 1929 woonde het gezin in de Bremstraat in Amsterdam-Noord. Vader Jacob Kleerekoper, met wie al die jaren geen contact meer was, overleed in maart 1939 in Hilversum. Hij had in Antwerpen Borgerhout in 1915 nog een zoon gekregen, Albert Kleerekoper (Borgerhout, 8 april 1915 - Den Haag, 17 juni 1988), die dus een halfbroer was van Joseph en zijn broers.

Joseph Kleerekoper was oorspronkelijk lid van de SDAP. Hij zong in het koor De Stem des Volks. Voor de oorlog maakte hij de overstap naar de CPN (Communistische Partij Nederland), waar hij actief was voor de VVSU (Vereniging Vrienden der Sovjet-Unie). Hij komt voor op de erelijst van de CPN. Deze werd na de oorlog samengesteld voor een gedenkboek. Helaas is dat boek er nooit gekomen, maar de documenten op basis waarvan hij op de lijst is terechtgekomen bevinden zich in het archief van de CPN op het IISG (Internationaal Instituut voor Sociale Geschiedenis). Onderstaand document is daarvan een onderdeel:

https://access.iisg.amsterdam/universalviewer/#?manifest=https://hdl.handle.net/10622/ARCH00347.132.3?locatt=view:manifest

Op 23 maart 1932 trouwde Joseph in Amsterdam met Anna Pezaro. Zij was geboren in Den Haag op 13 april 1904 als jongste van zes kinderen. Haar ouders waren Eliazer Pezaro (Amsterdam, 3 februari 1862 - Den Haag, 2 april 1924) en Naatje Levie (Den Haag, 24 juli 1864 – Auschwitz, 25 januari 1943). Anna had vier broers en een zus; slechts één broer zou de oorlog overleven. (*2 voor broers en zus van Anna Pezaro). We weten dat Anna in 1920 een tijd in Leeuwarden woonde, bij een oom, Simon van Coevorden (Strijen, 14 april 1885 - Den Haag, 7 maart 1949), die daar een hotel had. Misschien heeft ze in het hotel gewerkt.

In de huwelijksakte lezen we dat Nathan en Eliazer Kleerekoper, broers van Joseph, getuigen waren en dat de moeder van de bruid niet kon tekenen “daar zij het schrijven niet heeft geleerd”.

Huwelijksakte Joseph Kleerekoper en Anna Pezaro, 23 maart 1932 in Amsterdam. (noord-hollandsarchief.nl)

Toen Esther in 1936 werd geboren woonde het gezinnetje in de Sint Wilibrordusstraat 79 II in de Pijp in Amsterdam.

Advertentie. "De Tijd : godsdienstig-staatkundig dagblad". 's-Hertogenbosch, 21-03-1936, p. 8. Geraadpleegd op Delpher op 12-12-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010539813:mpeg21:p008

Tegenover hun huis woonde op nummer 50 een ander klein meisje, Netty Been. Zij was een vriendinnetje van Esther, ze speelden samen. In 2005 schreef Netty een brief naar Westerbork waarin ze vertelde dat ze na jaren erin was geslaagd de achternaam van Esther te vinden via het Gemeentearchief van Amsterdam. Na een bezoek aan Herinneringscentrum kamp Westerbork, waar ze erachter was gekomen wat er met Esther en haar ouders was gebeurd, had ze besloten, zo schreef ze, een brief aan Esther te schrijven:

Lieve Esther,

Ik ben al heel lang van plan om je een brief te schrijven.

Kleine meisjes waren we, spelend bij ons in de straat, zwaaiend naar elkaar, want we woonden tegenover elkaar.

Drie jaar waren we toen we voor het eerst buiten mochten spelen zonder onze moeders. Mooi weer is het - voorjaar - toch nog een beetje koud want we hadden allebei onze mutsen nog op. Achter onze poppenwagentjes liepen we als trotse poppenmoeders. We mochten niet verder dan van de groenteman en dan naar de smid en weer terug. Onze moeders keken af en toe uit het raam of alles goed ging, want zo'n eerste keer alleen buiten spelen is toch ook heel wat. We voelden ons ook heel erg groot. Als het heel mooi weer was zaten we bij ons op de stoep, een stoep van blauwe steen, een beetje hoger dan een gewone stoep, het was net een bankje, heerlijk in de zon met onze poppen tussen ons in.

Toen werd het oorlog, waar wij als kleine meisjes nog niet zoveel weet van hadden. We hoorden wel eens iets en we waren bang voor de Duitse soldaten en bij luchtalarm moesten we meteen naar binnen. En toen het bericht kwam dat jij een ster moest gaan dragen en je die dus op je kleding had vond ik dat eigenlijk best wel mooi. We ruilden dan ook van jasje - tot mijn mama kwam en vond dat wij weer onze eigen jas aan moesten doen en ik mee naar binnen moest. Binnen ging zij op haar knieën voor me zitten en zei zeer nadrukkelijk dat ik dat nooit meer mocht doen. Begrijpen deed ik het niet helemaal, maar ik kreeg wel een gevoel van angst en ook dat begreep ik niet goed. Ik weet ook niet meer zo goed of we het er samen wel eens over gehad hebben.

Ook ging ik toen af en toe wel eens een boodschap voor je mama doen, omdat jullie niet meer in bepaalde winkels mochten komen. Ook dat begreep ik niet...., we dachten misschien dat het zo hoorde.

Toen kwam de nacht waarin jullie zijn weggehaald.

Ik werd wakker van het lawaai van de vrachtwagen in de straat en keek voor het raam en keek... en zag hoe jullie weggehaald werden. Mijn moeder haalde me bij het raam weg en nam me bij haar in bed. Deze nacht ben ik nooit vergeten.

Er zijn nu zoveel jaren voorbij gegaan. Jaren waarin ik eerst gedacht en gehoopt heb dat je het overleefd zou hebben. Ik wilde niet geloven dat het allerergste gebeurd zou zijn en als er in de straat over gesproken werd en ik mijn hoop uitsprak, dan haalden ze hun schouders op.

Elk jaar hing ik op 4 mei de vlag uit en dacht aan jou en toch altijd nog met een beetje hoop.

Ik had al eens geinformeerd bij het gemeente archief van Amsterdam maar zij konden me niet verder helpen daar ik alleen maar een adres wist en geen achternaam. Maar het liet me toch niet met rust.

Ik heb een kleinzoon van 7 jaar. Hij hoorde dit jaar op school over de oorlog en de bevrijding en over de vervolgingen in de oorlog. Hij vroeg mij ernaar en ik vertelde hem over jou en dacht toen ik ga er weer achteraan om te weten wat er toen is gebeurd.

Lieve Esther - nu weet ik wat er met jullie is gebeurd - vergeten zal ik je nooit ik vertel ons verhaal over onze vriendschap - de vriendschap van twee kleine meisjes aan mijn kleinkinderen en zij moeten het weer doorvertellen zodat jij nooit vergeten zal worden.

Heel veel liefs

Netty Been St Wllibrordusstr. 50"- Amsterdam.

Volgens het rapport van de politie in Amsterdam werd Joseph Kleerekoper op 5 december 1941 in bewaring genomen door de politie op verzoek van het Bureau Inlichtingendienst. Op 8 december vermeldt het rapport dat hij werd afgehaald, voor Bureau Inlichtingendienst. Een reden wordt niet genoemd. Het is niet onwaarschijnlijk dat zijn arrestatie te maken had met zijn lidmaatschap van de Communistische Partij Nederland. Uit onderstaand document is duidelijk dat hij op 7 juli 1942 aankwam in kamp Amersfoort. In juli 1942 was Kamp Amersfoort een berucht Polizeiliches Durchgangslager (P.D.A.), een Duits doorgangskamp waar duizenden verzetsmensen, onder wie veel communisten, Joden, gijzelaars, en andere gevangen werden opgesloten voordat ze naar andere kampen werden doorgestuurd. Op 16 juli 1942 kwam er een trein met opgepakte Joden uit Amsterdam aan in Amersfoort. 309 Joodse gevangenen uit kamp Amersfoort, onder wie Joseph Kleerekoper, werden op die trein gezet en naar Hooghalen gebracht, het station dat toen door kamp Westerbork nog werd gebruikt, voordat het spoor tot in het kamp werd doorgetrokken. Deze gevangenen bleven op het station wachten op de gevangenen uit kamp Westerbork, die naar Hooghalen moesten lopen. De trein vertrok later op die dag met in totaal 895 mensen naar Auschwitz. Joseph werd na aankomst in Auschwitz-Birkenau tewerkgesteld als landarbeider. Hij overleed in Auschwitz of werd er vermoord op 10 augustus 1942. Joseph Kleerekoper werd 40 jaar.

Stukje van de lijst van Joodse gevangenen die op 16 juli 1942 werden gedeporteerd uit kamp Amersfoort en via Hooghalen meteen doorgingen naar Auschwitz. De laatste kolom geeft aan wanneer ze in kamp Amersfoort gevangen werden gezet. 
https://www.oorloginnijmegen.nl/images/PDF/De%20transporten%20naar%20Auschwitz%20op%2015%20en%2016%20juli%201942%20en%20de%20tewerkstelling%20in%20Birkenau%20op%2017%20juli%201942%20v0300.pdf

Stukje uit de lijst met namen van de 651 mannen die uit het transport van 16 juli 1942 voor tewerkstelling in Birkenau werden aangewezen.
https://collections.arolsen-archives.org/de/document/130582453

Esther en haar moeder werden in maart 1943 uit hun huis gehaald en met een vrachtwagen weggevoerd, zo lezen we in de brief van Netty. Ze kwamen op 27 maart 1943 aan in Westerbork en verbleven daar in barak 63 tot 4 mei 1943. Met het transport van die dag werden ze naar Sobibor gedeporteerd. Bij aankomst daar op 7 mei 1943 werden ze, evenals alle andere mensen van dat transport, 1187 in getal, naar de gaskamers gevoerd en vermoord. Anna Kleerekoper - Pezaro werd 39 jaar. Esther Kleerekoper werd slechts 7 jaar.

Esthers grootmoeder van vaders kant, Eva Kleerekoper - Isaac kwam op 17 april 1943 aan in Westerbork. Esther zal haar oma daar vast hebben gezien. Met het transport van 27 april 1943 werd Eva Isaac naar Sobibor gedeporteerd en daar bij aankomst op 30 april 1943 vermoord. Zij werd 69 jaar.

Esthers grootmoeder van moederskant, Naatje Pezaro - Levie werd op 19 februari 1940 opgenomen in het Apeldoornsche Bosch, een Joods psychiatrische inrichting. Op 22 januari 1943 werden alle patiënten en ongeveer 50 leden van het verpleegkundig personeel, ruim 1100 mensen in totaal, op gruwelijke wijze in vrachtwagens geladen, naar het station van Apeldoorn gereden, en in treinen naar Auschwitz gezet. Bij aankomst daar op 25 januari 1943 werden zij allen vermoord. Naatje Pezaro - Levie werd 78 jaar.

 

*1: Broers en zus van Joseph Kleerekoper:

● Elias Jacob Kleerekoper (Amsterdam 26/10/1898 - Amsterdam 6/2/1993) X Aaltje Geertruida Helena Kuijper (Amsterdam 28/8/1903 - 13/11/1990)
➢ Eduard Jacob Kleerekoper (Amsterdam 12/8/1924 - Sobibor 9/4/1943). Eduard Jacob Kleerekoper (roepnaam Eddie) was de oudste zoon van 'Ali',Aaltje Geertruida Helena Kuijper geboren Amsterdam 23 augustus 1903 en Elias Jacob Kleerekoper,geboren Amsterdam 26 oktober 1898. Het gezin met vier kinderen woonden in de Bataviastraat 31 2 hoog waar (op een ander huisnummer) ook Eddies grootouders Kuijper woonden;een gezin van in totaal 8 kinderen.
Eddie werkte in de N.V. Vereenigde Touwfabrieken op de Prins Hendrikkade 16-18.
De joodse eigenaren waren naar Zwitserland gevlucht. Eddie en een vriend hadden toestemming een aantal spullen op te halen uit de fabriek. Hierbij is Eddie gearresteerd, zijn maat wist door op de tram te springen aan de politie te ontkomen. Eddie werd naar Kamp Westerbork overgebracht. Zijn moeder heeft hem daar nog tevergeefs opgezocht maar hem niet te zien gekregen.
Eddie's vader, Elias Jacob Kleerekoper, overleefde een kamp in zuid Rusland. (Joodsmonument.nl)
➢ Arie Kleerekoper (Amsterdam 21/8/1927 - ?) Hij en de twee andere kinderen van het gezin hebben de oorlog overleefd.
● Eliazer Jacob Kleerekoper (Hilversum 30/4/1900 - 17/5/1900)
● Gerson Kleerekoper (Amsterdam 20/7/1903 - Sobibor 21//5/1943) X Saartje Zeeman (Amsterdam 27/12/1902 - Sobibor 7/5/1943)
● Nathan Kleerekoper (Amsterdam 18/1/1907 - Mauthausen 23/7/1941). Nathan werd geboren in de Tweede Oosterparkstraat, maar verhuisde in zijn jonge leven meerdere malen en woonde onder andere in Hilversum, Amsterdam-Centrum, -Oost en -Noord en de Jordaan.
Als kind was Nathan ziekelijk. Hij stond onder controle van de Amsterdamsche Vereeniging tot bestrijding der Tuberculose. Vanwege de vele verhuizingen heeft Nathan vermoedelijk op verschillende lagere scholen gezeten. Hij volgde zes jaar lager onderwijs en deed daarna nog drie jaar een vervolgopleiding. Hij begon als winkelbediende, maar werd later behanger van beroep. Vanaf 1929 woonde Nathan met zijn moeder en broers in de Bremstraat in Amsterdam-Noord. Hij bleef ongehuwd en was bij tijd en wijle werkloos, maar werkte ook geregeld samen met zijn broer Eliazer bij bouwbedrijven. Tijdens het razziaweekend van zaterdag 22 februari 1941, was Nathan in de oude Jodenbuurt. Hij werd door Duitse politieagenten in de Sint Antoniesbreestraat opgepakt. Samen met honderden andere Joodse jonge mannen werd hij opgejaagd naar het Jonas Daniël Meijerplein, vanwaar ze in open vrachtwagens naar kamp Schoorl werden overgebracht. Na Schoorl werden de mannen op transport gezet naar Buchenwald en van daaruit op 22 mei naar Mauthausen. In dat kamp kwam Nathan op 2 juli 1941 om het leven. Hij werd, 34 jaar oud, 'auf der Flucht erschossen'.

Familiebericht. "Het joodsche weekblad : uitgave van den Joodschen Raad voor Amsterdam". Amsterdam, 18-07-1941, p. 11. Geraadpleegd op Delpher op 12-12-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010318164:mpeg21:p011

● Eliazar Kleerekoper (Amsterdam 19/3/1908 - Midden Europa 31/8/1943). Eliazer werkte in 1933 bij Bouwbedrijf Leeghwater II in Amsterdam. In 1936 kwam hij in de Steun terecht. In 1942 werd Eliazer naar de werkverschaffing gestuurd in Sellingerbeetse. Op 2 oktober 1942 werd hij van daaruit naar Westerbork overgebracht. Met het transport van 5 oktober 1942 werd hij naar Auschwitz gedeporteerd, maar bij Kosel uit de trein gehaald. Hij heeft tot zijn dood dwangarbeid moeten verrichten.
● Esther Kleerekoper (Amsterdam 1911 - 1917)
● Halfbroer: Albert Kleerekoper (Borgerhout (B) 8/4/1915 - Den Haag 17/6/1988)

*2 Broers en zus van Anna Pezaro:

● Mozes Pezaro (Den Haag 14/10/1891 - Amsterdam 5/7/1955) X Geertruida Maria de Gunst (Dordrecht 26/7/1888 -?)
● Jacob Pezaro (Den Haag 18/9/1893 - Midden Europa 31/5/1944) X Helena Sophia Scheffer (Den Haag 12/5/1898 - Auschwitz 3/9/1942) Hij was koopman in linnengoederen.
➢ Anna Pezaro (Den Haag 17/10/1921 - Auschwitz 3/9/1942)
➢ Rachel Pezaro (Den Haag 12/4/1925 - Auschwitz 3/9/1942)
● Rebecca Pezaro (Den Haag 20/2/1896 - Auschwitz 12/10/1942) X Coenraad Bohemen (Groningen 1/8/1897 - Auschwitz 31/1/1943)
➢ Joël Bohemen (Groningen 5/3/1921 - Auschwitz 31/1/1943) X Gretha Clara Meijer (Groningen 1/9/1921 - Auschwitz 23/10/1942)
➢ Johanna Bohemen (Groningen 2/10/1922 - Auschwitz 12/10/1942)
➢ Salomon Bohemen (Groningen 25/9/1924 - Auschwitz 31/1/1943)
● Aron Pezaro (Den Haag 18/1900 - Sobibor 28/5/1943) X Roosje Drukker (Leiden 8/8/1900 - 28/5/1943)
● Meijer Pezaro (Den Haag 3/6/1902 - Sobibor 16/7/1943) X Elsina Gans (Amsterdam 11/9/1900 - Sobibor 16/7/1943)
➢ Annie Pezaro (Amsterdam 18/11/1929 - Sobibor 16/7/1943)
➢ Judith Pezaro (Amsterdam 27/4/1935 - Sobibor 16/7/1943)
➢ Suze Pezaro (Amsterdam 18/3/1937 - Sobibor 16/7/1943). Het gezin is vermoedelijk tijdens de razzia in Amsterdam Zuid van 20 mei 1943 uit huis in de Maasstraat weggevoerd naar kamp Westerbork. Zij zijn met elkaar op 13 juli 1943 vanuit kamp Westerbork op transport gesteld naar Sobibor en daar zijn ze onmiddellijk na aankomst op 16 juli 1943 vermoord. (holocaustnamenmonument.nl hun verhalen)

https://westerborkportretten.nl/westerborkportretten/het-gezin-kleerekoper

Dit is het portret van Gerrit Kleerekoper. Hij was de coach van de de dames-turnploeg die een gouden medaille won op de Olympische Spelen van 1928 in Amsterdam.

Gerrits vader en Josephs vader (ze heetten allebei Jacob Kleerekoper) waren volle neven. Dus Gerrit was een achterneef van Esthers vader Joseph.