Egon Eichwald en zussen Alice en Margarete kwamen op 16 maart 1943 aan in kamp Westerbork. Al ruim voordat ze naar Westerbork toe moesten hadden ze plannen gemaakt om, als het zover was, gezamenlijk een eind te maken aan hun leven. Dat plan voerden ze na gergistreerd te zijn en ondergebracht in barak 55 nog diezelfde dag van aankomst uit.

 

Foto links: de aanleg van de spoorlijn in kamp Westerbork in 1942 met op de achtergrond vanaf links barak 56 en 55. (collectie HcKW: https://collecties.kampwesterbork.nl/werk/https%3A%2F%2Fdata.kampwesterbork.nl%2Fwork%2FHCIS.00016809

Egon Eichwald

Egon Eichwald werd geboren in 1883 te Duitsland, waar hij opgroeide en scheikunde ging studeren. Hij ontwikkelde zich tot scheikundig ingenieur en gaf verschillende wetenschappelijke publicaties uit.

Egon Eichwald (Foto uit het NIOD-archief: https://www.joodsmonument.nl/nl/page/680875/egon-eichwald)

In die tijd was het beroep van scheikundig of chemisch ingenieur volop in ontwikkeling. De industrie paste de kennis die werd opgedaan steeds meer toe in industriële processen. Door zijn kunde en kennis kwam Egon daarom vanaf 1928 in Nederland terecht. Hij ging wonen in Amsterdam omdat hij werk kreeg bij BPM (de Bataafse Petroleum Maatschappij), nu beter bekend als Shell.

https://ia600607.us.archive.org/view_archive.php?archive=/8/items/crossref-pre-1923-scholarly-works/10.1002%252Fange.19220353702.zip&file=10.1002%252Fange.19220357402.pdf

 

Egon was getrouwd met Julie Louise Grete Mosberg. Het echtpaar had geen kinderen.

Familiebericht. "Algemeen Handelsblad". Amsterdam, 02-07-1930, p. 8.
Geraadpleegd op Delpher op 09-09-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010661056:mpeg21:p008

Wel had hij twee zussen, Alice en Margarete, die na de machtsovername van Hitler in 1933 uit Duitsland wegvluchtten en ook in Amsterdam gingen wonen. Toen de oorlog op 10 mei 1940 in Nederland begon, merkte Egon dit direct. Die vrijdag verscheen hij zoals gewoonlijk op zijn werk bij B.P.M, waar hij in de ochtend door Nederlandse politie werd gearresteerd. Dit gebeurde als reactie op de Duitse inval in Nederland diezelfde dag. De Nederlandse autoriteiten namen deze maatregel om veiligheidsredenen. Het idee was om mogelijke sabotage of spionage te voorkomen, gezien de vijandige actie van Duitsland. Na onderzoek bleek dat van samenwerking met de nazi’s geen sprake was en werd Egon vier uur na zijn arrestatie alweer vrijgelaten.

Familiebericht. "Algemeen Handelsblad". Amsterdam, 07-08-1937, p. 6.
Geraadpleegd op Delpher op 09-09-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010665119:mpeg21:p008

Tijdens de oorlog woonden Egon en Julie in de Rivierenbuurt te Amsterdam, zijn zus Alice woonde bij hen in. Vanaf 1942 werd deze wijk samen met twee andere wijken in Amsterdam aangewezen door de Nazi’s als Judenviertel. Dit betekende dat Joden hier geconcentreerd moesten worden. Dit is waarschijnlijk ook de reden waarom Margarete, de andere zus van Egon, in dat jaar bij hem in de straat komt wonen.

Enkele maanden later werden Egon, zijn vrouw en twee zussen opgepakt. In de nacht van 15 op 16 maart 1943 kwamen ze kamp Westerbork binnen. Julie Louise was op dat moment ziek en werd direct naar het ziekenhuis van kamp Westerbork overgebracht. Egon en zijn zussen werden nadat ze geregistreerd waren verplaatst naar barak 55. Daar aangekomen besluiten Egon en zijn twee zussen in de avond van 16 maart een einde aan hun leven te maken. Egon had de plannen voor de zelfdoding al ruim voor zijn aankomst in Westerbork voorbereid. Op zijn werk had hij in zijn laboratorium cyaankalium klaargemaakt. Het drankje wist hij Westerbork binnen te smokkelen.

Uit het proces verbaal dat werd opgemaakt weten we het volgende over de avond van die 16e maart 1943:

Rond 23:30 wordt Reichl Zwartverwer-Strus wakker in het vrouwengedeelte van barak 55. Vlak naast haar hoort zij gerochel en gesteun en ziet dat het slecht gaat met twee nieuwe vrouwen in de barak. Het zijn Alice en Margarete. Reichl slaat direct alarm en waarschuwt een dokter in het ziekenhuis. Daarnaast roept ze Levie Walvis bij zich, die deze nacht wachtdienst heeft in de barak. Levie haast zich vervolgens naar Egon in het mannengedeelte van barak 55. Als hij daar aankomt ziet hij Egon op het bed zitten met een fles aan zijn mond. Levie vertelt Egon dat zijn zussen er slecht aan toe zijn, maar begrijpt inmiddels wel wat er gaande is: de drie hebben nagenoeg gelijktijdig een eind aan hun leven gemaakt. De artsen uit het ziekenhuis van het kamp arriveren dan ook te laat. Zowel Egon als Alice en Margarete worden nog naar het ziekenhuis overgebracht maar zijn al gestorven. Frits Spanier, de hoofdarts van het ziekenhuis neemt de twee bekers en de fles waar Egon uit gedronken heeft in beslag. Hij verklaart in het proces verbaal van de zelfdoding, dat de hoeveelheid cyaankalium die Egon mee had genomen genoeg was om enkele honderden mensen te doden. Het overblijfsel in de fles wordt door hem vernietigd.

In Westerbork hebben meerdere gevangenen zichzelf beroofd van het leven. Soms deden mensen dit gezamenlijk, net zoals Egon en zijn zussen. Het maakt inzichtelijk dat de reeks maatregelen tegen Joden, de vervolging en ontmenselijking en uiteindelijk de gevangenschap in kamp Westerbork alle wil om te leven had weggeslagen. De druk van de omstandigheden werd mensen te veel: uitzichtloosheid en het gebrek aan hoop zorgden er uiteindelijk voor dat zij een einde aan hun eigen leven maakten. Egon en zijn zussen werden op 17 maart 1943 gecremeerd in het crematorium van kamp Westerbork, dat zich naast het kamp bevond. Julie Louise Mosberg-Eichwald stierf op 13 april 1943 in het kampziekenhuis van Westerbork. Zij werd op 15 april 1943 gecremeerd in hetzelfde crematorium.

Bewijzen van crematie - collectie HcKW (https://collecties.kampwesterbork.nl/werk/https%3A%2F%2Fdata.kampwesterbork.nl%2Fwork%2FHCIS.00015087)

Collectie HcKW - https://collecties.kampwesterbork.nl/werk/https%3A%2F%2Fdata.kampwesterbork.nl%2Fwork%2FTH0000015646